Қазақ Елі, 14 қаңтар 2013 жыл

«Алаш үні» қоғамдық бірлестіктер Одағы БИЛЕР КЕҢЕСІНІҢ төрағасы, ҚР ҰИА академигі, э.ғ.д., профессор

ОРАЗАЛЫ СӘБДЕН

ҚАЗАҚСТАНДЫ МОДЕРНИЗАЦИЯЛАУ ЖҮЙЕСІН ҰСЫНДЫ

Тағдырлы кезеңде Елдің де, Елбасының да есіне!

ҚР Президентінің 2050 жылға дейінгі стратегиялық Жолдауына ұсыныстар.

Бұл Жолдау-келешек үшін тағдырлы Жолдау.Сол себептен

ешкім бей-жай қалмауы тиіс. Әсіресе, Президент айтқандай,

Қазақстанның интеллектуалды қауымы , білікті азаматтары

өз үлесін қосу керек. Соның біріретінде мен көптен бері

ізденісте жүрген жаңа идеяларымды, жобаларымды

ортаға салғым келеді. Сіздерді осының айналасында ой бөлісуге,

пікір таласқа шақырамын.Ал, билік жүйесіне айтарымбірге осы

жобаларды кәсіби маман ретінде іске асыруғадаяр екенімді

білдіремін әрі соны өзгерістерге шақырамын!

«Біз сияқты халқы саны аз елгеозық технология, жаңа білім,

инновациялық жол, рухани серпіліс кезек күттірмейтін мәселе».

Құрметпен Оразалы Сәбден

Osabden@mail.ruтел:261-19-06

ҚАЗАҚСТАНДЫ ҚАРҚЫНДЫ ДАМЫТУ ҮШІН

МОДЕРНИЗАЦИЯЛАУ ЖҮЙЕСІН ЖАСАУ ҚАЖЕТ.

Дағдарыс заманында дүниежүзі өзгеріс үстінде, жаңа бағыт-бағдар ізденуде.

2050 ж. дейінгі стратегиялық идеяларды іске асыруда үшін бірқатар сыртқы және ішкі кедергілер бар:

-Сыртқы кедергілер: бәсекелестіктің күшеюі, тек баю, шексіз тұтыну, идеологиясы, әлемдік дағдарыстан шығу, VІ жаңа технологиялықукладқа өту, табиғат пен климаттың жылуы,ашаршылық, т.б. түрлі-түрлі нәубеттер күрделі саяси-әлеуметтікөзгеріске алып келуде т.б.

-Ішкі кедергілер: елімізде соңғы жылдары орын алған келеңсіз оқиғалар,әлеуметтік проблемалардың қордалануы, рухани-діниазғындықтың, немқұрайлылықтың күшеюі, сыбайлас жемқорлықтың өрістеуі, т.б.

Ашығын айтқанда осы кедергілерге төтеп беріп дамыған елдермен бәсекелес болу бізге оңайғатүспейді. Басқа елдерде ХХІ ғасырдың аламан бәйгесіне түскен, оларда бізді 30 орынға шықсын деп қарап отырмайды. Сол себепті жаһандану процесінде Мемлекетіміздің басқаружүйесінежаңа көзқарас, тіптітүбегейліөзгеріс қажет. Қазіргі замандағылыми-техникалықпрогресстіңсоншалықтыжылдамдағы әп-сәтте күрт өзгеріс болуы мүмкін. Біз даярмыз ба?

Қазақстанның мүмкіндігін болжасақ, ол 3 фактордан тұрады. Біріншісі – көне тарих, адами капитал; екіншісі — жер байлығы, қазба байлығы, капиталымыз; үшіншісі – географиялық алатын орнымыз. Соңғысын алсақ 2015 жылы батыс Қытай батыс Еуропа жолы арқылы елімізде Ұлы Жібек жолының қайта жаңғыруына мүмкіндік туады. Жер көлемі, қазба байлығы бойынша Қазақстан дүниежүзінде 9-орын алады.Тарихқа келсек, ежелгі Еуразия, Қазақстан жерінде тас ғасыры, қола, темір дәуірі, сақ, ғұн, қаңлы, үсүн мемлекеттері, түрік, қимак қағанаттары т.б. ортағасырлық мемлекеттер мен хандықтар болды. Адамикапиталымыз жетерлік. Бұдан артық қандай мүмкіндік керек? Осы Құдай берген, ата-бабаларымыз қалдырған, тарихи құндылықтарымызды, байлықтарымызды тиімді пайдалану — біздің парызымыз да, қарызымыз да.

Мен көп ізденісжасап жаһандану процесінде,дағдарыс заманында, ХХІ ғасырда Қазақстан дамыған мемлекеттердің қатарынажету үшін бізге жаңа технологиялық,инновациялық, рухани үлкен серпіліс, түбегейлі өзгеріс қажет екеніне көз жеткіздім. Шындығы керек, дәл қазіргіжүрісімізбен Президент қойған мереге жету қиын. Мақсат: Жаңа ХХІ-ғасырдағыэкономиканың ядросынжасау қажет. Оның өзегі «Қазақстанды жүйелі модернизациялауға қол жеткізу».

Бұл жоба 5 бағыттан тұрады:

І. Саяси модернизация

ІІ. Мемлекетті басқаруды модернизациялау.

ІІІ. Адам капиталын модернизациялау.

ІV. Ғылыми-технологиялық модернизация.

V.Рухани жаңғырту.

Әр бағыт бойынша автормен ғылыми негізделгенжобалар жасалған, уақтысында жарияланады. Ал қазірнегізгі концептуалды идеяларына, принциптерінетоқталайын.

І. Саяси модернизацияда негізгі идея бөлмей-жармай, қоғамдағы барлықкүштердің басын қосу керек. Мемлекеттіңкелешегі үшін билік пен партияларды, қоғамдық ұйымдарды бір жүйеге келтіру. Халықпенбилік арасы алшақтап кетті. Жан айқай сол жерде қалып қояды, шешілмейді. Мысалы;Жаңаөзендегікелеңсіздік тек халықпен нашар жұмыс істегендіктен болды.

Ол үшін қазіргі кезде қоғамды тұрақты етуқұрылымын жасау керек. Кезек күтіптұрған демократиялық процестердіжүргізу үшінПрезиденттіңөзі мұрындық болу қажет. Сол себепті Президент жанынан Ұлттық Кеңес құру керек (жоба бар). Ұлттық Кеңестің негізгі миссиясы азаматтыққоғамныңбүгіні менертеңі туралы іспен айналысуы, ұлт келісімін сақтау. Мемлекетіміздің саяси және қоғамдықдамуының ұлттық басымдылықтарын жасау, ынтымақ, бірлікті күшейту, ұлттық баяндама дайындау т.б. Президенттің халыққа жолдаулары осыныескеру қажет. Халықтан шыққан ой-ұсыныстар халыққа жетіп іске асу керек. Ал биліктің үш тармағы Үкімет пен Парламент, Сот жүйелерітепе-теңдікті сақтай отырып осыларды іске асыруы қажет. Осындай өркениетті істе ғана билік шынында да қоғамның саналы да салауатты күшіне арқа сүйей алады!

ІІ. Мемлекеттібасқарудымодернизациялауда ғалами және ішкікедергілердіескеру керек. Мемлекетті басқарудың жаңа жүйесіне көшу, жаңа кадр саясаты, жаңа саяси және әлеуметтік реформа тек адамның тыныс-тіршілігіне тікелей әсер еткенде ғана халық билікті қолдайды және бірге іс жасайды. Ең қажеттісіөндірісқұрылымын жөндеуге, инвестициялық саясатқа, ерекше мән берукерек.Инвестициялық өсім 25-35% болу қажет. Сонда ғанаинновация, VІ-технологиялық укладты (ТУ), жаңа технологияларды игеругемүмкіндік туады. Қазіргі кезде Президенттіңтапсырмаларыорталықтардажәнежергілікті жерлерденашар іскеасырылуда, қаржы ысырап болуда, есеп беру ақпараттарытаза емес. Оларға мысал жетеді. Бұдан шығатын тұжырым: бақылау мен жауапкершіліктіңнашарлығынан, сыбайлас жемқорлық шарықтауда. Ал олар кәсіби деңгейді төмендетеді. Мұндай жағдайда,мемлекеттібасқаружүйесіндегі келеңсіздіктенқандай жақсы бағдарламақабылдансада олардың іске асуы қиынға соғады. Оны көріп те жүрміз.

Сол себепті мемлекеттік бағдарламаларды, Президенттің тапсырмаларын тиімді іскеасыруды бақылау және ғылыми-технологиялық экспертиза жасау үшін Президент жанынан Агенттік құру қажет. Мысалы, агенттік жанынан бізге ең қажетті білім сапасын бағалайтын, экспертиза жасайтын орталық керек. Себебі бізде қазір бір Министрлікте өзі оқытады, өзі бағалайды, өзі тексереді. Оған қоса осындай сыбайлас жемқорлық жағдайда білімнің сапасы қайдан болсын?

Ғалым ретінде есебім бойынша егер біз VІ-ТУ өтуді,жаңа технологияларды іске асыруды ендігі 5 жылдашешпесек, онда мәңгіартта қалып қоюымыз мүмкін. Негізгі қордың45%-80% тозғанын ескерсек (әсіресе энергетикада72-75% дейін), бұл оңайғатүспейді. Дүниежүзілік Давос экономикалықфорумыныңбәсекелестіктің 2012-2013 ж.ж. дерегінде Қазақстан инновациядан103 орында, бизнесті дамытудан 99 орында, қаржы нарығының дамуы бойынша 115 орында. Бізде тек 5,8% кәсіпорын инновациямен айналысады, ал шет елдерде 60-65% жетеді. Ең қиын түйін есеп осы болмақ. Бұдан былай кез келген проект инновациялық жобасыз қабылданбауы тиіс. Бізге технологиялық модернизация қажет.

Еліміздегі табыстың65% құрайтын АОСамрұқ-Қазына өз миссиясын орындады, енді қазіргі талапқа сайбасқару жүйесінтиімді ету керек. Оны 7 бәсекелес холдингтерге бөлу қажет (жоба бар). Дамыған елдер бәсекелестікті көбейткенде бізге монополияға барудың қажеті тиімсіз.

Жаңа кадрсаясаты моделі қажет. Кадркомиссиясытуралы институт құру керек.Еуропа елдеріндегісияқтыхалықаралық деңгейдежаңа кризисменеджерленіндайындау қажет. Жаңаша ойлайтын жүйе жасау керек. Мысалы бізге тек жоғарғы технологиядан қанша инженерлер дайындау керек екенін білмейміз? Бізде не көп, жоғарғы оқу орны көп, сапа нашар. Жаңа білімді көтермей ештеңе шықпайды.Ресей кешеайтты, оларға жоғарғы технологиядан 600мың инженерлер керек екен.

Аймақтардажаңашабасқарудыңқұрылымын жасау қажет (жоба бар). Олар Ресей, Қытай т.б. шекараласмемлекеттердіңаймақтарымен инновациялық бәсекелестікте болуы тиіс. Сонда ғана әкімдердің жұмысын әділ бағалауға болар еді, дайын ақшаға бәрі де істейді. Жыл аяғындақанша қаржы игерілмей қалады.

Қорыта айтқанда, бізде құры мақтаудан, декларациядан, асырап ақпаратберуден, жалпақшешейліктен, мен-мендіктен, құрғақ уәдеден, керек болса жалпы мұсылмандыққа жатпайтын теріснәпсіден арылуымыз қажет. 70 жыл бодандықта оны да көрдік, әліде арыла алмай келеміз. Қазір басқа ХХІғасыр заманы, жаңа талапқа сай болмасақ, тек уақыт ұтыламыз.

ІІІ. Ғылыми-техникалық модернизацияжаңа экономиканың ядросы болу қажет. Мәселе біз қалайғылымды, инновацияныжәне өндірістің басын қосып, бірқазанда қайнатып жаңа технология, тауар шығарамыз, синтездіктиімділік аламыз?

Кіші кәсіпинновациялықфирмаларды, технопарктерді, технополистерді, венчурлық қорларды т.б. қатты дамыту қажет. Кіші инновациялық фирмаларды қолдайтын жеке заң да жоқ бізде.

Ұлттық ғылыми-инновациялықкластерлер құру қажет. (Алматы, Астана, Қарағанды т.б.)АҚШ-тағыСиликоновая долина, РесейдегіСколькова, Индиядағы Айти технология сияқты. Бұл іске барлық интеллектуалдыәлеуетті (потенциалды) жұмылдыру қажет. Елімізді ғылыми жәнеидеологиялық тұрғыдан жетілдіру үшін Қытайдағы (Пекин, Шанхай) сияқты Мемлекеттік Гуманитарлық Ғылым Академиясын құру қажет. (Жобалар бар).

ІV. Адам капиталын модернизациялауда креативті экономиканы дамытудакүрделі істер қажет. Мысалы, дамыған елдердетабыстың 77 %-ын адам капиталынпайдалануда, креативті экономиканы дамытуда жаңа білімнен, ғылымнан, технологиядан алады, ал қалған 23%-ын негізгіқордан, шикізат, қазба байлықтардан,мұнай, газ т.б. алады екен.Бізде — керісінше, айтпасада түсінікті. Міне, осы біздегі пирамиданы төңкеріп, жұмыс істету керек. Бізде ведомствалықжекешеленген,уақытша әлеуметтік реформалар тиімсіз болып отыр, оны көріп жүрміз. Түбегейлі істер керек.

Халыққа ең керегі өмір сүрудіңсапасын көтеруүшін жаңаәлеуметтік-нормативтіккөрсеткіштерменесеп жасау қажет. Ең төменгі есепкөрсеткіштен (МРП) кету керек, оның орнына төменгі күн-көріс деңгейі (прожиточный минимум),ең төменгі жалақыға негізделуі тиіс. Мысалы Әзірбайжан ең төменгі жалақыны орта айлықтың 40% дейін көтерді. Бізде екі есе төмен. Жалпы бізәлеуметтікнормативті –экономикалық көрсеткіштергекөшуіміз керек. Сонда халыққашындықты былай айтамыз: бүгін экономиканыңдеңгейі мынадай, табыс осындай, әлеуметтік саласын нормативтіқолдау мүмкіндігіміз былай болады. Ал ертеңэкономика өссе, дәлсолай халықтыңкүн көрісдеңгейінөсіреміз деп. Сонда сенім күшейеді, қиын болса халық төзеді, себебін біледі. Сонда жақсы болса да, жаман болса да халық билікпен бір болады, бірге күреседі. Шындығын айтайық кейде табысқа қарамай ақша сұрайтынымыз бар. Қазақтың жалқаулықтан кететін уақыт жетті. Алдымызда не күтіп тұрғанынешкім білмейді.

Әлеуметтік саланы реформалаудазаңжүйесінекүрделіөзгерістер қажет.

Денсаулық, білім, мәдениетсалаларына жаңа нормативтікөрсеткіштерді,стандарттарды енгізгеннен соң түбегейлі өзгерістерге ұшырайды. Келешекте осы салаларда, адам капиталыныңсапасында. Осы салаларға инвестиция салу, жаңаша дамыту елді биікке алып шығады.

V. Рухани құндылықтарымызды, тәрбиемізді, отансүйгіштігіміздіжаңғыртуымыз қажет, ұлттық иммундық статусымызды көтеруіміз, рухани серпіліс керек.

Мойындауымыз керекнарыққакөштік деп, бәрін базаршешеді деп, көп жылдар бойы күн-көрісдеп рухани дүниеміздіжоғалтып алдық.Ата-бабаларымызданкеле жатқантарихижәдігерлерімізді, мәдениетімізді, менталитетіміздіұмытып баражатырмыз. Оған қосы шет ел идеологиясысанамызға енуде, ұлттың иммундық статусы нашарлауда. Мұндай келеңсіздікті өзгеден көруге болмайды, өзіміз кінәліміз, идеологияны, тәрбиелікті күрт төмендеттік. Енді кімнен сұраймыз? Бізде дін жүйесі жоқ. Бір ислам діні, Мұхаммед пайғамбардың масхабындажүрудің орнынатүрлі секталар көбейіп кетті, бәрі аралас-құралас, түсініксіз.Қазір олардыңсаны 4500-ге жетіпті. Есептеп көрейік, егер әр сектаға200 бала, жастар кірген болса1млн адам уланып отыр. Алвахабизмсияқтыдінтармағынажүздеп, мыңдап кіруде. Ары қарай не болмақ?Санасымен кіргенолардықайтып шығарутура жолғасалу өте қиынға соқпақ. Ең қиыны оның механизмін жасай алмай келеміз.

«Түркістанды рухани астанаға (орталыққа) айналдыруға бағытталған»үшінмегажоба жасалды. Мегажобаның негізгі мақсаты: «Түркістанды халықаралық деңгейдегі рухани орталыққа» (мегаполиске) айналдыру, халықаралық қауіпсіздікке жаңа қадам жасау. Тарихымызда тұңғыш рет 1 аймақ мысалында екі аса ірі түбегейлі проблеманы ұштастырып, яғни бір жағынан адамзаттың рухани дамуын, екінші жағынан жаңа 6-технологиялық укладты үйлестіру арқылы, инновациялық даму мүмкіндігінің Қазақстандық жаңа реннесанстың үлгісін дүниежүзіне көрсету.

Біз тарихытереңдежатқан халықпыз. Ежелгі Еуразия, Қазақстан жерінде көне тарихымызды жандандырып болғанын көрсете білу қажет. ЭКСПО-17 мен қатар Түркістанды рухани орталыққа айналдырсақ, мыңдағаншетелдіктергетөл тарихымыздымақтанышпен көрсетер едік (мегажоба бар).

Қорыта айтқанда, бізтек жүйелі түрде, осы барлықбағыттардытүбегейлімодернизацияжасағандағана және оған қосабіз келесі5 жылда осымәселелердіжедел игергенде ғана дамығанелдермен бәсекелес болуға үлкенқадам жасаймыз. ХХІ ғасырдағы ғаламдық дамудың жаңа технология, жаңа білім, инновация, қоғамды ізгілендіру деген жүйрік поезінің соңғывагонына ілігуіміз керек. Осы соңғы мүмкіндікті пайдаланбайтын болсақ, қатты болса да айтайын, қазақ елі мәңгі шикізателі болып қалып қоямыз немесеалпауыт мемлекеттерге жұтылып кетуімізде мүмкін?

Бірақ, бізтекті, тарихы тереңде жатқан халықпыз, ата-бабаларымз аманатын бізгедейіналып келді, елді, жерді, қазба байлықты сақтады. Ендібізде келешек үшінқызмет етуіміз қажет,солай болатынына сенемін және іске де шақырамын!

Егер қажет деп саналса осы мәселелердііске асыру үшінбіздіңмүмкіндігіміз қалай, қабілетіміз бар мадеген сұраққажауап беріп ары қарай іс жасауымыз үшін барлық деңгейде 3 аудит жасаған жөн болар еді. Себебі бізде ішкі резервтер көп.

1-ші аудит. Шығындардыңбарлықдеңгейдеаудитін жасау керек, ысырап көп.Нақты іс-шаралар қабылдауқажет.

2-ші аудит. Экономикамыздың техника-технологиялықдеңгейіне аудит жасау, біз қай жердеекенімізді анықтау қажет.

3-ші аудит. Рухани деңгейімізді сарапқа салып, нені жоғалттық, неміз бар, мораліміз,мүмкіндігіміз қалай екенінанықтауүшінде рухани аудит қажет.

Сонда ғанабіздіңдүниежүзіліксұранысқа, бәсекелестікке даярлығымызды және мүмкіндігімізді білеаламыз. Мемлекеттік және салалықбағдарламаларғатүбегейлі өзгеріс енгізе аламыз. Бәрін айтта бірін айт демекші. Егер халқымыздың бірлігі, патриоттық ынта-жігері, ынталандыру механизмі болмаса көздеген нәтижеге жету қиын. Олар бірінші модернизацияда айтылған. Мақсат қойып күні-түні, тынбай ізденіс жасаған адам ғананәтижеге жетеді. Лайым солай болғай!

Мұның бәрінсын үшін емес, ұсыныс пен келешек үшінайтылып отыр. Бәрі бір ертеңжасайтын дүниені нағып кеш қалдыра береміз?

Біз халқымыздың келешегі үшінөзімізге уақытша қиын да болса, жаңатүбегейлі өзгерістерге баруымыз қажет. Қазақстанда азаматтық қоғам дамуынжаңаша жаңғырту-дүниежүзілік дамудың жаңа талабына сай болу, келешекке жасалған батыл қадам болмақ!

ҚР Мемлекеттік сыйлығының иегері,

ҚР ҰИА академигі, э.ғ.д., профессор

Қазақстан Ғалымдар Одағының президентіО.Сәбден

14 қаңтар 2013 жыл

Қазақ Елі, 12 қараша 2012 жыл

Бүгін, 2012 жылы 12 қараша күні  «Түркістанды Рухани астанаға (орталыққа)  айналдыру халықаралық қауіпсіздікке жаңа қадам» атты ұлттық мегажобаның тұсау кесер іс-шарасы болып өтті. Жобаның авторы белгілі қоғам қайраткері,  Қазақстан Ғалымдар одағының Президенті, ҚР Мемлекеттік сыйлығының иегері, ҚР ҰИА  Академигі  О.СӘБДЕН.

Жобаның аты ««ТҮРКІСТАН ӨҢІРІ РУХАНИ-ЖАҢА ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ КЛАСТЕРІН ҚҰРУ». Бұл жоба Ұлы Жібек жолында шығыс пен батысты біріктіретін дүниежүзілік тәртіптің, рухани және жаңа технологиялық дамудың, қауіпсіздіктің аймақтық моделі ретінде ұсынылады.

Жобаның негізгі миссиясы Түркістанды рухани астанаға айналдыру арқылы, тарихымызда тұңғыш рет 1 аймақ мысалында екі аса ірі түбегейлі проблеманы ұштастырып, яғни бір жағынан адамзаттың рухани дамуын, екінші жағынан жаңа 6-технологиялық укладты үйлестіру арқылы, инновациялық даму мүмкіндігінің Қазақстандық жаңа үлгісін дүниежүзіне көрсету.

Академик Оразалы Сәбденнің ТҮРКІСТАН РУХАНИ АСТАНА мегажобасы

Мегапроект академика Оразалы Сәбдена «ТҮРКІСТАН РУХАНИ АСТАНА»

Мегажобаны презентациялау. Презентация мегароекта

О.Сабден:

Құрметті әріптестер! Уважаемые коллеги! Я признателен Вам, что пришли выслушать презентацию данного проекта. Я буду презентовать на 2-х языках.

Жаһандану, кризис заманында ең қымбат, ең керегі – жаңа идеялар,  дамудың жаңа жолдары қажет.

Кризистен шығу үшін (G8, G20) және Европа мемлекеттері қатты қиналуда. Ең өкініштісі адам капиталымен табиғат капиталына басымдылық мән берілмеді; рухани құндылықтар ұмытылды. Кризистің түп тамыры осында.

ХХІ ғасырда жаңа цивилизация неден басталу керек?

Ол тек баю, экономиканы дамыту емес, ол басталу керек жаңа рухани құндылықтарды іске енгізуден, ол жаңа цивилизация адамзаттың табиғат заңымен өмір сүруі. Ал олар тек жаңа білім, ғылымның, технологияның арқасында болмақ.

Осы Мегапроект туу үшін мен, дүниежүзінің даму тарихын, оның ішінде Қытайдың 5мың жылдық тарихын, өзіміздің тарихымызды, Азия және Европаның дамуын шолып өттім. Қазіргі жаһандау процесіндегі жаңалықтарды қарадым, Американың «Целиконовый долинасын», Нобель сыйлықтарын т.б.

Содан соң бір ой туды. Бізге  шығыс халықтарына тарихи-тағдыр 2 тарихи шанс берді, мүмкіндік берді. Біріншісін біз пайдалана алмадық, ал енді екінші мүмкіндікті енді тиімді пайдалана алмасақ не алпауыт мемлекеттерге жұтылып кетеміз, немесе өмір бойы мәңгі шикі зат елі болып соларға қызмет етеміз. Тағдыр бізге осындай сұрақты көлденең қойып отыр?…

1-ші мүмкіндік дегенім- бұдан 1000-1500 жыл бұрын біз, шығыс елдері дамыған еді; Әл-Фараби, Ұлықбек т.б. алсақ математикада, медецинада, философияда т.б көптеген жаңалықтар бізде болды. Европа артта еді. Кейінгі 500 жылда Европа мемлекеттері біздің осы және басқа жаңалықтарды алып, жылу машинасын жасап, теңіз көлігін, зауыт-фабрикалар салып, өндірісті қатты дамытты. Біз қалып қойдық. Әрине, кейіннен Эйнштейн шықты, Гегел, Рикардо, Маркс т.б қоғамның дамуына үлес қосты. Қазір сол Европа бізге үйретуде.

Ал енді 2-ші мүмкіндік дегенім- ол біздің ата-бабаларымыздың  найзаның ұшы мен білектің күшімен бізге қалдырған мұрасы. Ол табиғи қазба байлықтар. Дүние жүзінде 9-шы орында тұрмыз. Әңгіме жұтылып кетпей, осы қыруар байлықты халықтың игілігі үшін тиімді пайдалану, алдымыздағы негізгі мақсат.

Осындай ой толғаныстан кейін туындаған мынадай тың ой тұжырымды айтпақшымын: «Біз рухани-мәдени дамуды алға ұстап, сонымен қатар жаңа 6-ТУ үйлестіріп, осы екеуін іс-жүзінде  бірге, бір процесс ретінде жүргізгенде ғана жаңа дами аламыз. Дәл осындай жаңа идеяны іске асыруға мен бел байладым.

Осы идеядан соң, аналогі жоқ бір халықаралық ұлттық мегажобаны ұсынып отырмын. Оның аты «Түркістан өңірі» рухани және жаңа технологиялық кластерін құру деп аталады (СЛАЙД 1). Негізгі мақсат «Түркістанды халықаралық деңгейдегі рухани орталыққа» — айналдыру, сол арқылы қоғамды ізгілендіруге, халықаралық қауіпсіздікке жаңа қадам жасау. Бұл менің өмірімдегі ең қымбат, соны  жаңалығым.

Бұл мегажоба 2 үлкен бағыттан тұрады (СЛАЙД 2). Слайдты қарасаңыз бірінші бағыт ол Түркістанды рухани жаңғырту арқылы рухани орталыққа айналдыру.

Біздің ойымыз, осы Түркістанды іс жүзінде рухани астанаға, мәдени, ғылыми, діни орталыққа айналдыра отырып, ХХІ ғасырдың талабына сай Еуразиялық интеграциялық идеямен дамыту болмақ. Ол үшін не істеу керек?

І-ші бағыт бойынша 2 СЛАЙДТА көрсетілген мынандай іс-шараларды жүзеге асыру қажет.

1)      Парламентте «Жаңа Түркістан — Рухани астана» туралы заң қабылдау керек;

2)      Түркістан өңіріне «еркін экономикалық аймақ» статусын беру қажет, Парламентте заң қабылдау;

3)      Түркістан аймағын 5 жылға дейін салықтан босату қажет;

4)      Халықаралық Дін академиясын ашып, Дін тану орталығын құру.Мұсылман халқының негізгі масқатының орталығын қалыптастыру;

5)      Қоғамды ізгілендіру туралы «Ғылым орталығын» ашу. Қоғамдық ғылымдар Академиясын ашу (КНР). Мәдениет университетін ашу. Жаңа моральдық кодексті қабылдау;

6)      Дүниежүзі тарихи дамуының көрінісі-паркін жасау. Көне тарихтан бастап қазірге дейінгі тарих қазынасы атты мұражайы. Археология музейі. Ядросыз қауіпсіздік паркі «Байкоңыр – Семей»;

7)      Халықаралық журналдар «Тұран даласы», «Жаңа Түркістан – Рухани астана», «Рухани технологиялық кластер», «Имидж Казахстана». Түркістан рухани орталық туралы деректі, тарихи және көркемсуретті фильмдер, телесериалдар түсіру. Рухани астана Әнұранын қабылдау.

8)      Жаңа үлгілі, бірақ ескі, көне архитектурамен қала салу. Қаланың құрылысының сәулеті ежелгі шығыстық өркениеттің нақышында болған жөн т.б.. Қазба-байлықты, өндіріс қалдықтардын терең қайта өңдеу технологиясы.

ІІ-ші бағыт. Бізге халық саны аз елге озық технология, жаңа білім, ғылым, инновациялық жол қажет. ХХІ ғ. Қазақстан үдемелі дамудың траекториясына шығу шарт. Ол жаңа 6-ТУ қалыптастырған жағдайда ғана іске асады деп сенемін. Бұл био-нанотехнология, генинженериясы, информациялық-коммуникация, космосты игеру технологиялары және т.б.

2-СЛАЙДТА көрсетілгендей Кентау технологиялық кластерін құру керек.

2-СЛАЙД бойынша: Түркістан қаласы (300 мың халқы), Рухани астана қаласы (50 мың халқы), Жаңа Аэропорт, Жаңа ауыл кластері (40 мың халық), Кентау кластері (150 мың халқы) болмақшы. Рухани-технолгиялық шеңбер бойынша магнитті рельстегі жаңа жүйрік поездар қызмет етеді.

Енді 3-СЛАЙДҚА көшейік. Мұнда «Жаңа Түркістан» атты халықаралық ұлттық мегажобаның желілік моделі көрсетілген. Мұнда жоба 5 бағытта не істеу керек екендігі айтылады.

1)      Рухани астана «Түркістан» туралы;

2)      Кентау технологиялық кластері;

3)      Жаңа ауыл кластері;

4)      Туризм кластері;

5)      Инфрақұрылым.  Бұларды орысша мәтінінде түсіндірем.

Құрметті әріптестер! Ары қарай көп уақытты алмау үшін жобаның концепциясын, қаржы есебін, қосымша негіздемесін орысша түсіндірейін.

Уважаемые коллеги! Чтобы всем понятно было, дальнейшую презентацию я объединяю и изложу на русском языке.

Речь идет «О созданий нового духовно-технологического кластера «Түркістан өңірі». СЛАЙД 1 Проект представляется в виде объединяющей Запад и Восток на Великом Шелковом пути региональной модели мирового порядка, нового духовно-технологического развития и международной безопасности.

В условиях глобализации и мирового кризиса мы в одиночку ничего не решим. Даже могущественная страна как США стала уязвимой. Поэтому нужна объединительная идея, интеграционное развитие. Откуда возникла такая идея? Проанализировав причины кризиса, я пришел к следующим выводам.

Во-первых, все промышленно-развитые страны мира G20, G8 в своем развитии ориентированы были на потребление, целью которых было лишь обогащение.

Во-вторых, из-за излишней эмиссии долларов в США, объем денежной массы в мире превысил объем произведенных товаров в 10-12 раз. По экономическим законам, несомненно такое нарушение равновесия приведет к кризису, что и происходит.

В-третьих, наступил индустриально-технологический кризис, т.е. 3-4-5 ТУ сами себя исчерпали. Требуется новый VI-ТУ, рожденные результатом исследовании на стыке физики, биологии и информатики, рост которого дает новый импульс мировому экономическому развитию в ближайшее 40-50 лет.

В-четвертых, самое главное, налицо тот факт, что природному и человеческому капиталам не придавались первостепенные значения, забыты духовные ценности. Потому и нарушаются законы гармоничного развития общества, «невидимая рука рынка» сыграла свою роль, и самые богатые страны, сами же стали заложниками мирового кризиса. Миллионы людей в мире живут в нищете, терпят голод и лишения.

Поэтому сейчас как никогда в мире нужны новые идеи, новые проекты развития, ноу-хау, хай-тек приводящие не только к обогащению, но самое главное – к гармоничному развитию мира с сильным духовным составляющим. Этого нет сейчас.

Уважаемые коллеги! Учитывая вышеизложенное, выдвигаю следующую идею: «Увязав воедино духовно-культурное развитие с новым, следующим за индустриальным развитием, 6-м технологическим укладом, представить их на практике как единый процесс, который даст возможность осуществить переход к объективным законам развития общества и устойчивому развитию».

История нового века еще не написана, однако надо принять тот факт, что грядущие новые знания, научные, информационные и технологические перемены, социально-общественная трансформация сильно и быстро изменят мир.

Поэтому я представляю вашему вниманию новый мегапроект под названием «Туркестанская долина – духовно-технологический кластер».

На СЛАЙДЕ 4 данный проект состоит из 2-х больших блоков.

Первое направление:

Это посредством духовно-культурного возрождения превратить Туркестан в духовный центр.

Исторические данные свидетельствуют, что в VI-VIIIвв. древний Туркестан был духовным центром Тюркского каганата. Вышедшие все отсюда народы, начиная от Турции все считают Туркестан своей духовной столицей, называя его «Землей отцов» (Атажурт) и второй Меккой.

Наша цель, превратить Туркестан в духовную столицу, в центр культуры, науки и религии и развивать его в соответствии с требованиями 21 века в контексте Президентской идей Евразийской интеграции. Для этого необходимо реализовать нижеследующие мероприятия: Слайд 4

1)      Принять Законы РК; Закон «о духовной столице»

2)      Создать СЭЗ, на 5 лет их освободить от налога. Принять Закон «О СЭЗ»;

3)      Возрождение богатой истории и культурной древности;

4)      Академия религии. Центр религоведения;

5)      Открыть Академию общественных наук как в Шанхае. Университет культуры. Создать центр гуманизации общества;

6)      Парк, панорамы всемирно-исторического развития, безъядерной безопасности «Байконур-Семей» и т.д. это очень кратко.

Второе направление:

Малочисленному народу, нужны новые технологии, новые знания и инновационные пути развития. Казахстан должен выйти на траекторию ускоренного развития.Это возможно при условии формирования нового 6-го технологического уклада. В связи с этим в г. Кентау целесобразно создать технологический кластер.

На СЛАЙДЕ 5 дана сетевая модель Международного национального мегапроекта «Новый Туркестан».

Мегапроект реализуется по 5 блокам (1,2,3,4,5 перечислить). Коротко о содержании каждого кластера.

1)      Город духовной столицы. Для строительства Духовного Туркестана необходимо привлечь на «Землю отцов» народы, которые жили здесь в VI-VIII веках (это турки, узбеки, азербайжаны, туркмены, киргизы, татары и т.д.). Есть надежда, что исламский мир не отсанется в стороне в воссоздании исторических памятников древней культуры, отражающие национальные колориты. Здесь будет Казахский проект, т.е. воспроизведение истории и культуры с древних времен до обретение независимости. К примеру, части современного Казахстана – центра Евразийского континента – в древности входили в различные государства и ханства (саки, гунны, канглы, уйсуны, туркский каганат, кипчаки, кимаки, огузы, караханиды и др.) необходимо отразить цивилизацию данных эпох в Туркестане. Далее перечислить и другие кружки 1-го блока

2)      Технологический кластер город Кентау. Здесь будут строиться заводы 6-ТУ; Глубокая переработка промышленных отходов; Модернизация производственной мощности заводов  г. Кентау; необходимо построить транспортно-логистический кластер «Шелковый путь» (Жибек жолы), технополисы, технопарки, научые, учебно-производственные центры, подготовит кадры по новым технологиям, совместные проекты с КНР, Россией и др. странами. Молодежный городок и т.д.

3)      Между Туркестаном и Кентау создать кластер «Ауыл» нового образца XXI века, где будут реализованы строительства АПК, 100-200 новых домов, свыше 140 мини-заводов, мини-ферм, теплицы и т.д. обеспечение регионы продовольствием.

4)      Создать и развить кластер туризма на Великом шелковым пути. Развивать природно-экологический туризм.

5)      Мегаполюс Туркестан-Кентау будет отличаться с сильной инфраструктурой с транспортно-логистическим центром.

На СЛАЙДЕ 4 видно, что Туркестан будет обеспечен с высокоскоростными поездами, дорожным транспортом, будет построен новый Аэропорт, спутниковые связи, телекоммуникации, электронные средства информаций и др. Международный телецентр «Туран» и т.д.

Несколько слов в заключении. В основе такого мегапроекта по 5-ти направлениям будет формироваться новый духовно-технологический кластер. XXI век станет веком пионерного внедрения пилотного проекта нового образца духовного, культурного и нового 6-го ТУ, которые будут работать на гуманизацию общества.

Человеческий потенциал этого региона выглядит таким образом. См.

СЛАЙД 4.(Туркестан 300, Духовная столица 50, Кластер Ауыл 40, г. Кентау 120, инфраструктура до 40 тыс человек) в целом свыше 0,5 млн. чел. будет конкретно охвачено. Эта масса рабочих сил духовно-технологического труда. Плюс к этому будут подключены Юг. Казахстана, а это более 7,6 млн. чел. и весь Казахстан. Нам нужен демографический взлет. Не увеличив численность нашего народа, мы не станем богатым, сильным государством.

Конечно вы спросите откуда для всего этого финансовые ресурсы берете? Тем более вторая волна кризиса наступает. Я здесь отмечу 2 момента. Первый это источники финансов и второй сделаны на 10 стр. подробные финансово-экономические обоснования и расчеты по проектам и кластерам.

Об источниках финансирования мегапроекта (СЛАЙД 6).

1. Государственные, республиканские, местные бюджеты в рамках закона.
2. Испольование средств Национального фонда РК, которые ныне составляет св. 85 млрд. $, а наш проект стоит 8 млрд $ т.е. лишь 10% от национального фонда, который предназначен на будущее поколение нашей страны.
3. В целях возрождения тюркского мира – создать «Международный фонд».
4. Привлечение иностранных инвестиций в инновационные, новые технологические проекты.
5. Оказание тюркоязычными странами поддержки возрожденной на землях их отцов (Атажурт) Духовной столицы.
6. Каждая область должна вносить свою лепту в этот проект.
7. Будут привлекаться физические и юридические лица. Будет организован Асар и другие мероприятия. Необходимо принять закон «О меционатстве».
8. Указ Президента или закон обязывающий перечислить 1 % от прибли для духовно-инновационного развития.

Видите сколько возможности можно найти для реализации такого мегапроекта, если будут желание и политическая воля наших государственных мужей.

А что касается о конкретных расчетах, то можно сказать следующее. В целом проект стоит свыше 8 млрд. $ (СЛАЙД 7). Здесь расчеты проведены по стандартам СНИПа и строительным канонам по 5 блокам.

1)      Город Духовной столицы-1520,0$

2)      Технологический кластер Кентау-1245,0 $

3)      Кластер Новый Аул 2000 рабочих сил-850,0 $

4)      Кластер Туризма-113,0 $

5)      Инфраструктура-4310,0млн $.

Конечно, это лишь проектные расчеты, они еще будут уточнены и дополнены. Но главное – ориентир есть, а не голословные желания. Дальше дела исполнителей и профессионалов.

Уважаемые коллеги! Таким образом наконец-то на Ваш суд представлен конкретный Международный национальный мегапроект не имеющий аналогов в мире (т.е. ноу-хау).

На международном уровне. «Новый Туркестан», объединяя Запад и Восток, привлекая потенциальные возможности Великого Шелкового пути, станет вековым духовным центром. Со своей многовековой историей и культурой он внесет изменения в духовное сознание человека. Новый Туркестан, выйдя из зоны влияния одного государства, превратится в Евразийский интеграционный центр – место средоточия духовных ценностей множества стран. За счет этого возрастет единство общества и безопасности народа в целом. Туркестан, как духовная столица, возможно, будет развиваться под эгидой ООН и при содействии Юнеско, ЭСКАТО с созданием на его территории представительств этих и других международных организаций и институтов. Кстати представители этих организации здесь присутствуют. За что весьма  признателен.

Имея потенциальные возможности стать сильной ядерной державой, благодаря богатым залежам урана и наличию космодрома «Байконур», Казахстан  в то же время стремится к ядерной безопасности и призывает другие страны к мирному сосуществованию. Об этом  говорит  постоянно наш Президент РК.

Самое главное, в результате управления единым процессом увязки духовного-культурного развития и нового инновационно-технологического уклада, мы обеспечим эффективное использование самого дорогого капитала – человеческого.Такой ноу-хау станет новым толчком для всего мира.

Я считаю, что богатства нашей страны эта трудолюбие, предприимчивость, единства ее народа а не результат продажи ее подземных и природных богатств. А духовное возрождение Туркестана и развитие технологического кластера даст новый импульс, новый толчёк к росту экономики и международного авторитета.

Одним словом, в XXI веке этот проект смелый шаг к духовной революции в новой мысли, сознании человечества. После реализации данный мегапроект станет региональной моделью нового мирового порядка и нового духовно-технологического развития и безопасности. Таким образом Казахстан вносит определенный вклад во всемирно-историческое развитие общечеловеческой цивилизации.Это будет новый цивилизационный вызов всему миру, особенно богатым странам.

Хочу завершить презентацию словами «Страна, контролирующая Евразию –может быть когда-то станет страной №1 в мире. Дай бог осуществится этому. Заключением  обращаюсь к Лидеру Нации — Первому Президенту Республики Казахстан Н.А.НАЗАРБАЕВУ с просьбой поддержать идею проекта и оказать содействие для дальнейшей его реализации.

Автор проекта      Президент Союза ученых Казахстана, Академик НИА РК Лауреат Государственной премии РК О.САБДЕН

Еліміз бейбіт өмір сүруде, ешкім бізге соғыс жариялаған жоқ. 7 ай бойы еңбек дауының шешімін күткен бейбіт халыққа  оқ жаудырылып, қазақтың өрімдей жастары құрбан болды.

КІМ КІНӘЛІ?

Өлген қазақтар ма, әлде атқан қазақтар ма?

Жаңа өзендегі қанды қырғын

… БІР КҮН БҰРЫН …

15 желтоқсан 2011 жыл.
Тәуелсіз Қазақ Елі.
Жаңа өзен қаласы.

… бір күн бұрынғы Жаңалықтар …

Жаңа Өзендегі ЕРЕУІЛДІҢ бейнелі жылнамасы:

30.08.11. Ереуiл2011. Молодёжь Жанаозена. Наше будущее туманно!

25 қараша 2011 жыл.

ҚАЗАҚСТАННЫҢ БОЛАШАҒЫ — ҚАЗАҚ ТІЛІНДЕ !!!

…в список делегатов на съезд партии “Нур Отан” от Астаны вошли заместитель генерального секретаря ООН Касым-Жомарт Токаев, премьер-министр Карим Масимов, министр обороны Адильбек Джаксыбеков, аким Астаны Имангали Тасмагамбетов, глава минэкономразвития Кайрат Келимбетов, министр связи и информации Аскар Жумагалиев, президент “Казахстан темир жолы” Аскар Мамин и другие……………….

Қазақстанның болашағына сенетіндер — өз ҰРПАҒЫН қазақ тілді балабақшада тәрбиелеп, қазақ мектебінде оқытуға НИЕТІ бар және оны орындауға МЫЙЫ-ЖІГЕРІ-ҚАЙРАТЫ жететін АЗАМАТТАР.

«НҰРОТАН» ХДП қатарында осындай, ҚАЗАҚТЫҢ болашағына сенетін, АЗАМАТТАР қаншалықты!?

Алдағы Парламенттік сайлауда, Тәуелсіздіктің арқасында, санасы құлдық психологиядан тазарған әр бір АЗАМАТ өз Елінің болашағына сеніп, бүкіл іс-әрекетін мемлекеттік — қазақ тілінде жүргізетін ПАРТИЯҒА ғана дауыс беретін шығар.

Егер біздің нағыз тәуелсіз Қазақстанда өмір сүріп жатқанымыз РАС болса …

СІЗДЕР ҚАНДАЙ ОЙ АЙТАСЫЗДАР ,ҚҰРМЕТТІ ҚАЗАҚ ЕЛІ АЗАМАТТА РЫ ?

Арнайы www.internettv.kz үшін Болат Нәукенұлы.

Қазақ Елі, 14 қараша 2011 жыл

2011 жылы 11 қараша күні, Алматы қаласында ҚР ҰҚК академиясында, «Егемен Қазақстанның қауіпсіздігін қамтамасыз етуге 20 жыл:қазіргі кезең және болашағы» атты ғылыми-тәжірибелік конференция аясында ҚР мемлекеттік сыйлығының иегері, Ғалымдар Одағының президенті, «Алаш үні» қоғамдық бірлестіктер Одағы Билер кеңесінің төрағасы, ҚР БҒМ ҒК «Экономика» институтының директоры, экономика ғылымының докторы, ҰИА академигі Оразалы Сәбденнің «ЭКОНОМИКА» атты 21 томдық жинағының тұсаукесері болып өтті.

Бейнесюжеттерді көру үшін төмендегі сілтемелерді басыңыз:

«Егемен Қазақстанның қауіпсіздігін қамтамасыз етуге 20 жыл: қазіргі кезең және болашағы» атты конференцияның ашылуы

Академик Оразалы Сәбден, «ЭКОНОМИКА» атты 21 томдық жинағының тұсаукесерінде
Академик Оразалы Сәбден, ҚР ҰҚК академиясы тыңдаушыларының сұрақтарына жауап беруде

КОНФЕРЕНЦИЯДАН ФОТОКӨРІНІСТЕР:

Академик Оразалы Сәбденнің \»\»ЭКОНОМИКА атты 21 томдық жинағының тұсаукесерінен фотокөріністер

Арнайы www.internettv.kz үшін Болат Нәукенұлы.

Қазақ Елі, 9 қыркүйек 2011 жыл

Бүгін, 2011 жылы 9 қыркүйек күні, Қазақстанның бірінші Президенті қорының ғимаратында Алматы қаласы Үкіметтік Емес Ұйымдарының VII-ші Форумы болып өтті.
Форумда азаматтық сектордың даму барысындағы өзекті мәселелер талқыланып, оны шешу жолдары қаралды.
Астана қаласында өтетін V-ші Азаматтық Форумға, Алматы қаласынан баратын, делегаттар сайланды.

«Ұлт тағдыры» РҚБ төрағасы Дос Көшім «Азаматтық қоғам және мемлекеттік тіл» атты тақырыпта баяндама жасады, оны төмендегі бейнесюжеттен көре аласыздар:

ДОС КӨШІМ: «Президент бір тілде ғана сөйлегім келеді,халық соны түсінсе дейді»

(… біраз материалдар өңделуде…)

Форумнан фотокөріністер:

Алматы қаласы ҮЕҰ-ның VII-форумынан фотокөріністер

Арнайы www.internettv.kz үшін Болат Нәукенұлы. Қазақ Елі, 31 тамыз 2011 жыл.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ

ҮЕҰ-дың БІРІККЕН ҚОҒАМДЫҚ КОМИТЕТІ

20 жылдық тәуелсіздіктің нәтижесінде

бодандық санадан арыла бастаған халықтың,

белсенділігі артқан қоғамдық ұйымдарының

пікірлерін ескере отырып дайындалатын

«Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі туралы»

Заңының Жобасы

Алматы – 2011 жыл

2011 жылдың 13 шілдесі күні Алматы қаласында «Алаш үні» қоғамдық бірлестіктер Одағы, «Ғалымдар одағы» Республикалық қоғамдық бірлестігі және «Қазақстан Жазушылар Одағы» Республикалық қоғамдық бірлестігінің бірлесіп өткізген «Тілдерді қолдану мен дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы» атты үкіметтік және оған балама «Мемлекеттiк тiлдiң қолданылу аясын кеңейтудiң, оның бәсекеге қабiлеттiлiгiн арттырудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік Бағдарламасы» атты қоғамдық нұсқаларын талқылауға арналған жиналысында 1991 жылдан бері шешімін таба алмай келе жатқан мемлекеттік тіл мәселесін жан-жақты талқылап, 1989 жылдан бері қабылданған мемлекеттік заң актілеріне талдау жасап, кемшілік себептерін саралау арқылы, мемлекетіміздің өсіп-өркендеуі үшін ауадай қажет Еліміздегі тыныштық пен татулықты сақтаудың негізгі құралы мемлекеттік

қазақ тілінің қордаланған мәселесін шешу үшін ҮЕҰ-дың бірлескен қоғамдық комитеті құрылып, оның аясында «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі туралы» Заң жобасын дайындайтын ЖҰМЫСШЫ ТОБЫ жасақталды.

ҮЕҰ-дың Біріккен Қоғамдық комитетінің құрамы:

1. Оразалы Сәбден - Қазақстан ғалымдар Одағының президенті, ҚР мемлекеттік сыйлығының иегері, «Алаш үні» ҚБО Билер кеңесінің төрағасы, экономика ғыл. докторы, ҰИА академигі.

2. Мұхтар Шаханов — «Мемлекеттік тіл» қозғалысының төрағасы, қоғам қайраткері, халық ақыны.

3. Совет-Хан Ғаббасов —   “Алаш үні” қоғамдық бірлестіктер Одағының құрметті төрағасы, жазушы, “Махамбет” сыйлығының лауреаты, Медицина және Педагогика ғылымдарының докторы, профессор.

4. Сайлау Батырша-ұлы — Астана қаласы «Мемлекеттік тіл» қозғалысының төрағасы, ҚР дипломатия қызметінің еңбек сіңірген қайраткері, Сыртқы Істер Министрлігінің кеңесшісі, экономика ғылымының докторы, профессор.

5. Марат Бөтеев - «Аллажар-қолдау» қоғамдық қорының төрағасы.

6. Серікжан Мәмбеталин - «Руханият» жасылдар партиясының төрағасы.

7. Дос Көшім — «Ұлт тағдыры» Республикалық қоғамдық қозғалысының төрағасы.

(… Қоғамдық комитеттің құрамына кіруге ниет білдірген ҮЕҰ-дың өтініштері қаралуда…)

8. Асылы Осман - «Қазақстан халқы Ассамблеясы» жанындағы Әзербайжан этно-мәдени орталығының жетекшісі.

9. Клара Хан - «Қазақстан — Оңтүстік Корея достығы» мәдени орталығының жетекшісі.

«Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі туралы» Заң жобасын

жасаудың алғышарттары:

Қазақ тілінің Мемлекеттік тіл ретінде қалыптаса алмауының негізгі себептері

Қазақ тілі өз тарихында аса күрделі ахуалды кешуде. Тілдік орта барған сайын тарылып, қолдану сапасы құлдырай түсуде.

Өркениетті елдерде мемлекеттік міндетті атқару жолындағы қатынас құралы болып табылатын тілді мемлекеттік немесе ресми тіл деп атау қалыптасқан. Қазақ тілі Қазақстандағы мемлекеттік тіл ретінде заң жүзінде бекігенімен, ол мәртебені толық түрде орыс тілі атқарып отыр. Қазақ тілінің мемлекеттік тіл ретінде даму және оның қоғамдық ортадағы мойындалу деңгейін көрсететін жәйттердің өзі бұл саладағы басты кедергілер болып табылады. Соларды атап өту арқылы мемлекеттік тілдің шынайы ахуалына көз жетеді.

1.Саяси және заңнамалық кедергі.

Қазақ тілі мемлекеттік өмірдің барлық үдерісін қамтитын жұмыс тілі болуға тиісті және мемлекеттік органдар мен ұйым, мекемелердің қолданысындағы басты тіл болуы керек. Өзге тілдер заңнама бойынша жергілікті деңгейде қолданыс табуы мүмкін. Алайда, конституцияның 7-бабының 1-тармағына оның 2-тармағының қайшы уәжі мемлекеттік аяда қазақ тілі мен орыс тілін бір біріне қарсы қойғаны өз алдына, конституцияның 7-бабының 1-тармағын оның 2-тармағы жоққа шығарып тұр. Екі тармақ бір біріне қайшы болмас үшін ең болмаса, 2-тармақ былайша болуы керек еді: «Мемлекеттiк ұйымдарда және жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарында орыс тiлi ресми түрде мемлекеттік тiлмен қажетті жағдайда тең қолданылуы мүмкін.»

1-тармақтың құзыретін айқындайтын «Мемлекеттік тіл туралы» арнайы заң әлі қабылданбай келеді. Оның үстіне, 2-тармақтағы «Мемлекеттiк ұйымдарда және жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарында орыс тiлi ресми түрде қазақ тiлiмен тең қолданылады.» деген уәж қоғамда және құқықтық салада «Мемлекеттiк ұйымдарда және жергiлiктi өзiн өзi басқару органдарында орыс тiлi ресми түрде мемлекеттік тілді алмастырады.» деген уәж ретінде қабылданған. Осы жаңсақ ұғымның нәтижесінде, орыс тілін қоғам үшін міндетті ортақ тіл ретінде орнықтыру үдерісі аяқталды. Қалыптасқан бұл жағдайда, қазақ тілі қазақстандық этникалық топтар тілінің қолдану деңгейінде қалып отыр.

Тіл саясатының негізгі нысаны ретінде қазақ тілін дамыту көзделмеген, нысан ретінде оған барлық 130-дан аса этникалық топ тілдері жатқызылып отыр. Бұл тіл саясатының салиқалылығын емес, оның жүйесіздігі мен мақсатсыздығын тудырып отыр. Жүзден аса тілді бір елде дамыту мүмкін еместігі ескерілмеген. Мемлекетте мемлекеттік тіл ғана дамуға жататыны, ал қалған тілдер этникалық топтардың өзара қатынас құралы және этно-мәдени нысан ретінде қорғауға алынатыны саяси нақты мақсат ретінде айқындалмаған және саясатқа айналмаған.

Қабылданған тұжырымдамалар мен бағдарламалар жалаң сөзуарлыққа ұрынған, декларативтік сипаты ғана бар, нақты бағыт пен іс-шараны, міндетті анықтауға дәрменсіз. Сондықтан да елде мемлекеттік тілді дамытуға арналған нақты шешім мен заңнама жоқ, бары долбар мен жорамалға негізделген.

Нақтыланбаған тіл саясаты мемлекеттік тілдің дамуына бірден бір саяси кедергі болып отыр. Соның нәтижесінде қазақ тілі біртұтас ұлттың қалыптасуына қажетті факторға айналмай отыр. Мемлекеттік ұйымдар мен мекемелерде мемлекеттік тілге қолайлы орта мен мүмкіндік жасау саясаты жүргізілмей, тіл саясаты жаттанды шаралармен қамтылған нәтижесіз алданыш ретіндегі көрініске айналған. Тілдік саясатты атқаруға, жүзеге асыруға мемлекеттік міндет ешкімге нақты жүктелмеген және көрсетілмеген, талап айқындалмаған.

Мемлекеттегі ісжүргізім үдерісін бақылау тетігі айқындалмаған. Конституция қабылданған күннен бастап мемлекеттік тілде іс жүргізуге тиісті мемлекеттік органдар мен ұйымдар, басты заңның құзырына қайшы, түрлі мерзімдерді ойлап табу арқылы, ісжүргізімді мемлекеттік тілде жүргізуден астыртын түрде бас тартып келеді.

2. Менеджменттік кедергі.

Мемлекеттік тілдің дамуына бөлініп жатқан қаржы жалпы алғанда қомақты болғанымен, Тіл комитеті тарапынан құралған бұл бюджет барынша сарапталып айқындалған мақсаттарға емес, жолайы және субъективтік пікірлердің ықпалымен анықталған бағыттар мен жобаларды қаржыландыруға жұмсалып келеді. Оның үстіне жергілікті билік деңгейіндегі, мемлекеттік тілді желеу етіп бөлінген, қаржы да аса қомақты, бірақ олардың қандай мақсатқа және нәтижеге жеткізіп отырғандығы беймәлім. Қыруар қаржы көзінің тиімділігі үлкен күдік туғызады; әсіресе, тіл оқыту мәселелеріне миллиондап бөлініп жатқан қаржының тиімділігі аса төмен, бұл жөнінен әлі күнге мониторинг жасалған емес, әрбір мемқызметшіге қанша ақша бөлінді, оның нәтижесі қандай деген сауал сол күйінде қалуда; жалпы бұл мәселеде тиімді тактика қарастырылмауда. Қыруар қаржы бөліп тіл оқыту үдерісін ұйымдастырғаннан гөрі, тіл үйренушіге әлдеқайда тиімді тілдік орта жасақтау саясаты қолға алынбай отыр.

Мемлекеттік тілді білу ынталандыру жүйесімен қамтылмауда, қазақ тілін білетін мемлекеттік қызметшілерге тиісті сыйақы да қарастырылмаған. Алайда, қостілді қызметшілер өз міндетіне қоса ісжүргізімді қазақшаға аудару ісін де тегін атқаруда, олардың еңбегі әділетті түрде қорғауға алынбаған.

Мемлекеттік тілдегі ақпарат өндірісі мен өнер, білім және ғылым саласы нақты әрі айырықша экономикалық қолдау таппай отыр. Соның кесірінен бұқаралық ақпаратпен қамтудың 10 % — ы ғана қазақ тілді ақпарат өндірісі болғанымен, бұл өнімнің жартысының өзі орыс тілінің аудармалары болып табылады. Сөйтіп, қазақтілді ақпарат өндірісі индустриялық деңгейді былай қойғанда, дербес өндірістік салаға айналмауда. Ал, қазақтілді кино, әдебиет және басқа гуманитарлық өнер шетелдік экспансия ықпалынан шыға алмай, құрсауда қалып отыр. Білім беру мен ғылым саласы ең төменгі қажеттілік болып табылатын қазақ тілінде шығатын әдебиет пен оқулыққа зәрулікті бастан кешуде. Аталмыш жәйт бұл салаларға салықты төмендету, тиісті өнерақы төлеу секілді қарапайым шаралармен де қамтылмаған.

3. Мемлекеттік ұйымдардың кедергісі.

Мемлекеттік тілді ауызекі қолдану мемлекеттік ұйымдарда тұрмыстық деңгейде, одан қалды әшекей ретінде қолдану кең тараған; ауызекі қазақ тілі сәлемдесумен, қызметшілердің өзара жекелей пікірлесуімен ғана шектеледі. Ресми отырыстарда жұмыс тілі есебінде емес, сәлемдесу, кіріссөз бен ақырсөз ретінде, мемлекеттік тілдің атқарымпаздық үдерісі емес, әлдебір рәміздік кейпі ғана қалыптасқан. Мемлекеттік ұйымдарда қазақтілді азаматтардың бар екендігіне қарамастан, оларды сол тілде сөйлеуге икемдеу, міндеттеу немесе ынталандыру мемлекеттік деңгейде қарастырылмаған. Қазақша сөйлеуге мүдделі азаматтардың сөзі аудармамен қамтылмайды және ол ресми әрі хаттамалық дәстүрге енгізілмеген, техникалық жағынан ілеспе аударма штаттық кестемен және құралдармен қамтылмаған.

Елде үштілді ресми бағыт жарияланғанына қарамастан, мемлекеттік ұйымдар біртілді (орыстілді) қоғамның ғана қажетін өтеуге бағытталған. Соның нәтижесінде мемлекеттік қызметтегі қазақтілді азаматтардың өз тілін өз қызметіне қолдануы барған сайын төмендеп, тұрмыстық деңгейге құлдырағаны соншалық, тіпті олардың ана тілінде ойын еркін жеткізу қабілетінен ажырауы қарқын алған. Осылайша, мемлекеттік ұйымдарда орыс тілін білмейтін адамға қызмет ету мүмкін еместігі барған сайын орнығып отыр.

Жазбаша сала бойынша Қазақстанның барлық мемлекеттік мекемелерінде, шалғайдағы қазақтілді елді мекендер мен аудандардан басқасында, орыс тілінің айналымда екені дау туғызбайды. Алайда, мұрағат үшін және кейбір тексерімдерге бола ісжүргізімді қазақшаға аудару дағдыға айналған. Бұл аудармашы ұстау шығынын туындатып, қазақтілді қызметшілерге артық жүк болуда, ал аударма қағаздар мұрағат ретінде сақталатын құны болмаса, ешбір ресми жазбалық құндылыққа жарамауда. Себебі, аударма ісжүргізімі айналымға түспейді, әрі ісжүргізімнің үдерісін көрсететін жұмыстық құжат болып табылмайды.

«Іс қағаздарын мемлекеттік тілге көшіру» науқаны өзін өзі ақтамайтын шара. Ол мемлекеттік ұйымдардағы жазбаша тілдік ортаның орыс тілінде қалыптасқандығын, мемлекеттік тілде жазбаша ортаның жоқтығын көрсететін айғақ болып отыр. Тілдік ортаның маңызын түсінбегендіктен, оған қарабайыр жолмен кірісуден туылған тұрпайы әрекет себеп болуда. Нәтижесінде бұл бағыттағы әрекеттен ешбір тыңғылықты тіл дамуы байқалмай отыр. Оның үстіне әлі күнге қандай құжат қай тілде жазылатыны, мемлекеттік қызметші мемлекеттік тілдегі қандай деңгейді меңгеруге міндеттілігі айқындалмағандықтан, аталмыш істің бәрі құзыры мен мәртебесі беймәлім аудармашыға жүктелген. Сөйтіп, мемлекеттік тіл ресми жұмыс тілі емес, аударма түріндегі жансыз мұрағаттың шала өніміне айналуда.

Биліктің сот, парламент, үкімет тармақтарының ресми тілі орыс тілі болып табылады. Мемлекеттік тілде сот үдерісін жатық жүргізетін сот төрешілері тапшы. Қазақтілді азаматтардың мүддесі аударма арқылы орыс тілінде жүргізіледі. Қазақтілді депутаттардың өздері депутаттық сұрауларын атқару билігінің өкілдері үшін орыс тілінде мәлімдеуге дағдыланған және қоғамды соған көндірген.

Мемлекеттік ұйымдар мен мекемелер бұқара алдында БАҚ арқылы негізінен орыс тілінде қатынас жасайды, қазақтілді БАҚтар бұл жағынан мемлекеттік ұйымдардың аудармашысы қызметін атқаруда. Тіпті, жариясөз (пресс-релиз) үстіртін, қатемен аударыла салады болмаса көптеген мекемелерде бұқараға арналған құжаттар орыс тілінде ғана таратылып, қазақтілді баспасөз талабы орындалмайды.

Қорыта келгенде, мемлекеттік ұйымдар мемлекеттік тілдің ауызекі және жазба салаларын дамытуды былай қойғанда, оны қалыптастыратындай орта бола алмауда.

4. Қоғамдық кедергі.

Бұл кедергі, шын мәнінде, тілдік ортаның қаншалықты екенінен туындайды. Қоғамда белгілі бір тілдік орта қаншалықты болса, тілдің қолданымы да соншалықты деген сөз. Ендеше, тілдік ортаның аумағын қарастыру арқылы қоғамдық кедергіні де анықтауға болады.Тілдік ортаның аумағы ретінде мыналарды атап өтеміз: кәсіпорындар мен мекемелер, коммерциялық құрылымдар және қоғамдық ұйымдар, БАҚ. Тілдік ортаны жасақтайтын тілдің екі түрлі сипаты бар: ауызекі және жазба тіл, соған сәйкес қазақ тілінің де қолданым аясы әр алуан болуда. Қоғамдық өміріміздің бар саласында тілдің аталмыш екі сипатын қарастыру арқылы, мемлекеттік қазақ тілінің қолдану аясының шынайы жағдайына көз жеткізуге болады…

Құрметті, ұлт болашағын ойлаған,

Қазақ Елі азаматтары!!!

Осы жобаға ендіруге қажет деген ой-пікірлеріңізді жіберіңіздер…

Қоғамдық комитеттің

үйлестіруші: «Аллажар-қолдау» ҚҚ төрағасы Марат Бөтеев

nauryzbai@mail.ru, тел. 8 (727) 225 25 11, 8 701 277 16 83

Арнайы www.internettv.kz үшін Болат Нәукенұлы.

Қазақ Елі, 15 тамыз 2011 жыл

ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТІНІҢ АТАУЫ ДҰРЫСТАЛСА ,

ТІЛІМІЗ ДЕ, ҰЛТТЫҚ БОЛМЫСЫМЫЗ ДА ЖАҢҒЫРАДЫ

2011 жылы 13 шілде күні, Алматы қаласындағы Қазақстан жазушылары одағының үлкен залында «Алаш үні » қоғамдық бірлестіктер Одағы, «Ғалымдар одағы» республикалық қоғамдық бірлестігінің және «Қазақстан жазушылары одағы» Республикалық қоғамдық бірлестігінің ұйымдастыруымен өткен «Тілдерді қолдану мен дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы» атты үкіметтік және оған балама «Мемлекеттiк тiлдiң қолданылу аясын кеңейтудiң, оның бәсекеге қабiлеттiлiгiн арттырудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік Бағдарламасы» атты қоғамдық нұсқаларын талқылауға арналған кеңейтілген жиналыстың Шешімімен «ҚР мемлекеттік тілі туралы Заң» жобасын дайындау үшін, ҮЕҰ-дың біріккен Қоғамдық комитеті құрылған еді.

Аталмыш комитеттің Жұмысшы тобының кезекті отырысына  арнайы келген  Астана қаласы «Мемлекеттік тіл» қозғалысының төрағасы, ҚР дипломатия қызметінің еңбек сіңірген қайраткері, Сыртқы Істер Министрлігінің кеңесшісі, экономика ғылымының докторы, профессор САЙЛАУ БАТЫРША-ҰЛЫ қатысып өз ой-тұжырымдарын ортаға салды.

Бейнесюжеттерді көру үшін төмендегі сілтемелерді басыңыз:

САЙЛАУ БАТЫРША ҰЛЫ «Ел атауын, Қазақ Республикасы деп, Конституцияны өзгертуіміз керек»

СІЗДЕР ҚАЛАЙ ОЙЛАЙСЫЗДАР,

ҚҰРМЕТТІ ҚАЗАҚ ЕЛІ АЗАМАТТАРЫ?

Арнайы www.internettv.kz үшін Болат Нәукенұлы.

Қазақ Елі, 7 тамыз 2011 жыл

Қазақтың мемлекеттік тілі

жайлы ащы шындық

(«Алаш үні» қоғамдық бірлестіктер Одағы жұмысына қатысушы Ел ағаларының айтқан пікір-ұсыныстарынан үзінділер)

… Тәуелсіздіктің алғашқы жылдары, мүмкін уақытша қажет болған аударма институты, бүгінгі күні мемлекеттік тілдің кең қанат жаюына ең басты кедергі болып тұр. Тіпті, оны ҚР Үкіметі мемлекеттік-қазақ тілін жаппай қолданысқа ендірудегі өзінің дәрменсіздігін жасыру үшін қолданатын негізгі құралға айналдырып алды.

Нақты өмірде Парламентте де, Үкіметте де, құжаттар өзге тілде дайындалып, талқыланып, бекітіліп, оқылады. Мемлекеттік және Қоғамдық ұйымдарда да, жұмыстар өзге тілде атқарылады.

Шексіз байлықтың үстінде жүрсе де, соған лайықты өмір сүрудің орнына күйбең тіршіліктен бас көтере алмаған 10 млн. астам қазақ халқының көз алдында, мемлекеттік мәртебесі бар ұлттық тілі, нақты өмірде қажетсіз, тек «біздің мекеме-ұйым қазақ тіліне толық көшті» деген жалған ақпарат үшін керек, аудармалық-архивтік өлі тілге айналып барады…

Ұзақ жылдар өздері жол берген, осындай сорақы жағдай ұлттық трагедияға соқтыратынын біле тұра ҚР Үкіметі жедел түрде «Мемлекеттік-қазақ тілі туралы» Заң дайындаудың орнына, «Тілдерді қолдану мен дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын» дайындап, бекіттіріп алды…

Қазақтың  ұлттық (мемлекеттік) тілі трагедиясына кім кінәлі?

Заңды талап қоя алмайтын ХАЛЫҚ па,

әлде Заңды орындауға құлықсыз БИЛІК пе?

ҚР Конституциясының 7-бабындағы «Мемлекеттiк ұйымдарда және жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарында орыс тiлi ресми түрде қазақ тiлiмен тең қолданылады» деген, ұлттық мүдде тұрғысынан алғанда шалажансар тармақтың өзі орындалмай жүр ғой…

Парламент депутаттары мен Үкімет шенеуніктерінің көпшілігі екі тілді тең қолданып, Ата Заң талаптарын орындап жүр деп бір адам айта ала ма?

Екі тілді тең қолдану тұрмақ, мемлекеттік-қазақ тілін білмейтін азаматтарды Парламентке депутат етіп сайлау, Үкіметке министр етіп тағайындау ҚР Конституциясын қорлап аяққа таптау емес пе???

Ал, тек қана ұлттық (мемлекеттік) қазақ тілінде тәрбиеленіп, білім алған азаматтардың Тәуелсіз Қазақстанның Парламенті мен Үкіметінде жұмыс істеуге дәл бүгін мүмкін еместігі, Ата Заңға қайшы тілдік дискриминация немесе ұлттық трагедия емес пе???

СІЗДЕР ҚАЛАЙ ОЙЛАЙСЫЗДАР,

ҚР КОНСТИТУЦИЯСЫН СЫЙЛАЙТЫН,

ҚАЗАҚ ЕЛІ АЗАМАТТАРЫ?

Арнайы www.internettv.kz үшін Болат Нәукенұлы.

Қазақ Елі, 1 тамыз 2011 жыл

2011 жылдың 27 шілдесі күні, «Алаш үні» қоғамдық бірлестіктер Одағы Билер Кеңесінің арнайы Шешімімен, желтоқсан қаһарманы Ләззат Асанованың туған күніне орай «ЕР ЕСІМІ – ЕЛ ЕСІНДЕ» атты тәрбиелік мәні бар шара аясында, Желтоқсан көтерілісінде құрбан болған қаһармандар мен бүгінгі көзі тірі батырларға тағзым етіп, патриоттық насихат жұмыстарын өткізу жоспарланған еді.

Өкінішке орай, Алматы қаласы Ішкі саясат Басқармасымен алдын ала келісіліп бір ай дайындалған, ізгі ниетті киелі шараны өткізуге рұқсат берілмегені жайлы С.Сейдуманов мырза 22.07.11 ж. қол қойған хат, аталмыш шараны ұйымдастыруға жауапты «Аллажар-қолдау» ҚҚ Президенті М.Бөтеевке сол күні табыс етілуі, бұл жұмыстарды қоғамдық негізде атқарып, жастарға үлгі болып жүрген «Алаш үні» Одағы белсенділерінің рухын таптап, моральдік зардап шектірді.

Ұлттық ойлау қабілеті төмен шенеуніктер мен халықтың арасындағы  рухани алшақтықты айқындаған  осындай қиын жағдайға байланысты, «Алаш үні» қоғамдық бірлестіктер Одағының құрметті төрағасы, «Махамбет» сыйлығының лауреаты, Педагогика және Медицина ғылымдарының докторы, профессор  Совет-Хан Ғаббасов төмендегідей шешім қабылдады:

«… Кезінде желтоқсандықтардың қаны тамған осы алаңды Тәуелсіздік жолында құрбан болған барша алаш арыстарын еске алып, аза тұтатын Мемориал- Кешенге айналдыру жайлы қоғамдық ұйымдардың талабын құлағына қыстырмаған Атқарушы билік, бүгін  қоғамдық көлік  ескерткіш маңына жиылған азаматтардың өміріне қауіп төндіреді деп, формальді түрде заңға сүйеніп шараны өткізуге тыйым салып отыр. Ал біздің іс-әрекетіміз әр уақытта заң аясында болуы керек, мүмкіндігінше шақырылған азаматтарға хабар беріп үлгіруіміз керек, себебі осындай киелі шара үшін қоғамдық көлік жүрісін 2 сағатқа тоқтатуға мыйы жетпегендердің кесірінен, қазақты шыбын сияқты қырып үйренген зұлым күштердің көлік апатын ұйымдастыруы да мүмкін ғой, сондықтан 27 шілде күні сағат 10-00 да ескерткіш алдына бізден 2-3 адам барып азаматтарға жағдайды түсіндіруге тиістіміз… және жиылған жұртқа жол ережесін өте мұқият орындауларын үнемі ескертіп отыру қажет… Кімнің ақ, кімнің қара екенін, шегіне жеткенде қазақ халқы өзі-ақ ажыратып алады…»

«Алаш үні» қоғамдық бірлестіктер Одағының, аталмыш шараны ұйымдастыруға белсенді қатысқан, мүшелерінің бірі Балтабай әл-Ақжари атқарушы биліктің хаттарын көрсетіп тұр:

Атқарушы билік рұқсат етпеген КИЕЛІ шараға АЛТЫНАЙ АСАНОВА 16 жасында қаза тапқан қызының фотосуретін көтеріп келіпті:

2011 жылы 27 шілде күні «Тәуелсіздік таңы» мемориалы алдында болған іс-әрекетті төмендегі бейнесюжеттерден көріңіздер:

Желтоқсан қахармандарын еске алушыларға,өз ескерткіші алдында жиылуға рұхсат жоқ

Желтоқсан қахарманы Ләззат Асанованың туған күнінен фото видео көріністер,Алматы 27.07.11 жыл

«Аллажар қолдау» ҚҚ президенті Марат Бөтеев БАҚ өкіліне сұхбат беруде

ГҮЛБАХРАМ ЖҮНІС Бұл жерге келуге,батырларды еске алуға,ешкімнен рұқсат сұрамаймыз

Қоғамдық ұйымдар мен атқарушы билік арасындағы қатынас қағаздарының фотокөшірмелері:

Толық көлемде өтпеген Шарадан фотокөріністер: