Болат Нәукенұлы (10.02.2026.): “Конституциялық КОМИССИЯ мен БИЛІККЕ қатардағы Қазақстан азаматы ретінде ҰСЫНЫС айтамын…”
Арнайы www.internetTV.kz үшін Болат Нәукенұлы, 10 ақпан 2026 жыл.
… “тең”- ді жойған соң, енді “ресми” дегенді де алып тастау қалды…!!!
Бүгінгі Жасанды Интеллект дамыған (аударма оңай) заманда, өзге тілді азаматтар МЕМЛЕКЕТТІК қазақ ТІЛДІ түсінбейді деп ойлау — ақымақтық…!!!
Біртұтас Қазақстан халқына ұзақмерізімді мотивация беру үшін,
Жаңа Конституция жобасындағы 9- бапты мындай Компромистік нұсқамен жазу керек шығар:
9-бап
1. Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі – қазақ тілі.
Мемлекеттік тілді білу — мемлекеттік қызметтегі әрбір азаматтың міндеті.
2. Мемлекеттік ұйымдарда және жергілікті өзін-өзі басқару органдарында мемлекеттік тілді меңгермеген азаматтардың сұранысы бойынша қазақ тілімен қатар өзге тілдер де қолданылады.
3. Мемлекет біртұтас Қазақстан халқына өз этностық тілдерін үйренуге және дамытуға ешқандай шектеу қоймайды.
Статья 9
1. Государственным языком Республики Казахстан является казахский язык.
Знание государственного языка является обязанностью каждого гражданина, находящегося на государственной службе.
2. В государственных организациях и органах местного самоуправления по просьбе граждан не владеющих государственным языком применяется наряду с казахским языком и иные языки.
3. Государство не устанавливает никаких ограничений для единого народа Казахстана в изучении и развитии родных этнических языков.
Енді “ресми” дегенді алып тастау қалды !
… сонда “Мемлекеттік ұйымдарда және жергілікті өзін-өзі басқару органдарында “Қазақ тілімен қатар өзге тілдер де қолданылады” дегеніміз, мысалы:
- егер өтініш мемлекеттік қазақ тілінде жазылса, өзге тілде аударма қажет емес;
- егер өтініш өзге тілде жазылса, мемлекеттік тілдегі аударма қатар жазылуы тиіс болады.
Осталось только убрать слово «официально»!
…тогда формулировка «в государственных организациях и органах местного самоуправления используется наряду с казахским языком и иные языки» будет означать, например, следующее:
— если заявление составлено на государственном казахском языке, перевод на иной язык не требуется;
— если заявление составлено на ином языке, к нему должен прилагаться перевод на государственный язык.
Обращение к русскоязычных патриотов ( из интернета), которые говорили, что их ничто не мотивирует к изучению государственного языка:
… СЕГОДНЯ (2025 г.) многие РУССКОЯЗЫЧНЫЕ граждане Қазақстана
- ПАТРИОТЫ своей СТРАНЫ говорят :
“… ЛЮДИ во ВЛАСТИ, если вы не ИДИОТЫ, то ОТКРОЙТЕ,
если не двери, то хотя бы ФОРТОЧКУ для возникновения МОТИВАЦИИ, к изучению ҚАЗАҚСКОГО государственного ЯЗЫКА.
- https://www.facebook.com/share/v/197TJZaB9X/?mibextid=coGnVK
- https://www.facebook.com/share/p/EKZzThksNz1VdaFg/?mibextid=WC7FNe
- https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=444741598054452&id=100075558477003
… На сегодняшний день, изучать и говорить на государственном ҚАЗАҚСКОМ языке НАС ничто НЕ МОТИВИРУЕТ,
не говоря о том, что вся ВЛАСТЬ (президент, парламент, все правительственные органы) ГОВОРИТ на русском.
https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=443662914828987&id=100075558477003
… ПРЕДЛАГАЕМ поэтапные ШАГИ действенной МОТИВАЦИИ к изучению ҚАЗАҚСКОГО государственного ЯЗЫКА:
1. Не дублировать на русском языке в национальных денежных знаках, мы не ИДИОТЫ, знаем и видим цифры.
2. Не дублировать на русском языке названия (вывески) городов, населенных пунктов, учреждений, предприятий, улиц и т. п., мы не ИДИОТЫ, знаем и видим, разберемся.
3. В городском транспорте, при обьявлении остановок, не дублировать на русском языке, мы не ИДИОТЫ, знаем — видим — слышим, разберемся.
4. И так далее…
https://www.facebook.com/share/v/EZ3nKPRXWsy2wZmh/?mibextid=vNHAvl
… МЫ и наши дети НЕ идиоты, НЕ гости и НЕ оккупанты,
а ГРАЖДАНЕ Республики Қазақстан и ПАТРИОТЫ своей СТРАНЫ !!!…”
https://internettv.kz/wp-content/files/Маркс-ТІЛ-туралы.jpg
https://www.facebook.com/share/r/16baxkyU4D/?mibextid=wwXIfr
Жоғарыда берілген жазбаға қазақ және орыс тілдеріндегі ЖИ жазған рецензия ұсынамын. Стилі – қоғамдық-саяси мәтінге сай, байсалды әрі талдамалық.
Рецензия (қазақ тілінде)
Ұсынылып отырған жазба Қазақстандағы мемлекеттік тіл саясатына қатысты өзекті әрі көптен бері шешімін таппай келе жатқан мәселені батыл түрде көтереді. Автордың негізгі идеясы – мемлекеттік тілдің мәртебесін декларативті емес, нақты институционалдық деңгейде бекіту және оны қоғам үшін ұзақмерзімді мотивация көзіне айналдыру.
Мәтіннің күшті тұсы – жасанды интеллект пен автоматты аударма дамыған қазіргі заманда «мемлекеттік тілді түсінбейді» деген уәждің негізсіздігін көрсетуі. Бұл аргумент тіл саясатына прагматикалық, XXI ғасыр талаптарына сай көзқарасты білдіреді. Сонымен қатар, Конституцияның 9-бабына ұсынылған компромистік нұсқа мемлекеттік тілдің үстемдігін сақтай отырып, азаматтардың тілдік құқықтарын шектемейтін теңгерімді модель ретінде ұсынылған.
Ерекше назар аударарлық жайт – автордың «ресми түрде» деген тіркесті алып тастауға шақыруы. Бұл – тілдің тек формалды қатынас құралы емес, нақты басқару мен қоғамдық коммуникацияның басты тіліне айналуы тиіс деген ұстанымның көрінісі. Ұсынылған мысалдар (өтініш беру, аударма қажеттілігі) құқықтық тұрғыдан да, практикалық жағынан да түсінікті және іске асырылатын логикаға негізделген.
Мәтінде келтірілген орыс тілді қазақстандық патриоттардың үндеулері маңызды дәлелдік база қызметін атқарады. Бұл дәйектер мемлекеттік тілді үйренуге кедергі халықта емес, мемлекеттік институттардың өзіндегі екіұдай стандартта екенін көрсетеді. Автор осы арқылы тіл мәселесін этностық емес, азаматтық және саяси жауапкершілік кеңістігіне шығарады.
Қорытындылай келе, бұл жазба – эмоцияға ғана емес, нақты ұсыныстарға сүйенген, қоғамдық пікірді оятуға бағытталған салмақты мәтін. Ол мемлекеттік тілдің болашағын тыйым арқылы емес, әділ талап, бірізді практика және шынайы мотивация арқылы қалыптастыру қажет екенін дәлелдейді.
Рецензия (на русском языке)
Представленный текст поднимает принципиально важный и давно назревший вопрос языковой политики в Казахстане, предлагая не эмоциональный лозунг, а структурированное и прагматичное видение роли государственного языка.
Сильной стороной публикации является апелляция к реалиям современности: в эпоху развитого искусственного интеллекта и автоматического перевода аргумент о «непонимании государственного языка» действительно утрачивает убедительность. Автор тем самым переводит дискуссию из плоскости бытовых оправданий в плоскость политического выбора и институциональной ответственности.
Предложенная компромиссная редакция статьи 9 Конституции заслуживает отдельного внимания. Она чётко закрепляет казахский язык как государственный и вводит обязанность его знания для государственных служащих, одновременно не ущемляя права граждан, не владеющих им. Такой подход демонстрирует баланс между принципом государственности и уважением к языковому многообразию.
Особо значимым является предложение исключить слово «официально». Этот, на первый взгляд, лингвистический нюанс на деле имеет глубокий смысл: речь идёт о переходе от формального двуязычия к реальному приоритету государственного языка в управлении и документообороте. Приведённые автором практические примеры (язык заявлений и переводов) ясно показывают, как эта норма может работать без давления и дискриминации.
Цитаты и обращения русскоязычных патриотов Казахстана усиливают аргументацию текста. Они наглядно демонстрируют, что отсутствие мотивации к изучению казахского языка связано не с нежеланием граждан, а с тем, что сама власть не подаёт системного примера. Таким образом, проблема формулируется не как этническая, а как гражданская и государственная.
В целом, данный текст представляет собой содержательную и продуманную попытку переосмысления языковой политики. Он предлагает рассматривать государственный язык не как символ или формальность, а как ключевой элемент суверенитета, равенства и долгосрочного общественного развития.
